"Rokken waren te breed en hoeden te hoog": nieuwe expo Train World toont 200 jaar mode op de trein

In dit artikel:

De tentoonstelling ‘Fashion & Trains’ in spoorwegmuseum Train World in Schaarbeek laat zien hoe treinreizen en mode elkaar de voorbije bijna twee eeuwen hebben beïnvloed. De expo opent op 18 september 2026 en loopt tot 29 augustus 2027, in het kader van het honderdjarige bestaan van de NMBS.

Toen in 1835 de eerste Belgische trein tussen Brussel en Mechelen reed, was reizen per spoor nog een bijzondere gebeurtenis. Passagiers die zich een ticket konden veroorloven, kleedden zich graag volgens de laatste mode. Sommige trends waren echter slecht verenigbaar met de trein. De brede crinolinejurken uit het midden van de negentiende eeuw pasten nauwelijks door de smalle wagondeuren en maakten ook het beklimmen van de trap moeilijk. De tournurejurk verplaatste het volume later naar de achterkant, waardoor reizigers gemakkelijker in de wagon raakten.

Ook hoofddeksels moesten praktischer worden. Hoge hoeden, aanvankelijk een mannelijk statussymbool, maakten deels plaats voor de compactere bolhoed. Grote dameshoeden bleven toegestaan, maar metalen spelden werden verboden omdat ze bij een plotse beweging of windstoot andere reizigers konden verwonden. De met een lint onder de kin vastgemaakte capote werd daardoor populair.

Met de snelle uitbreiding van het Belgische spoorwegnet werd de trein een dagelijks vervoermiddel voor een veel breder publiek. De drie reisklassen weerspiegelden de sociale verschillen: reizigers in de derde klasse zaten aanvankelijk in onoverdekte rijtuigen vlak achter de locomotief en kregen rook, roet en regen over zich heen, terwijl de eerste klasse meer beschutting en comfort bood. De kleding in de tentoonstelling toont ook de opkomst van het woon-werkverkeer. Arbeiders konden dankzij de trein verder van fabrieken en mijnen gaan wonen.

De trein beïnvloedde zelfs de ontwikkeling van de handtas. Omdat grote koffers tijdens langere ritten werden opgeborgen, ontstond behoefte aan een kleinere tas voor documenten en kostbaarheden. Het Belgische luxehuis Delvaux registreerde in 1908 het octrooi voor de gestructureerde lederen handtas ‘Le Princesse’.

Ook spoorweguniformen veranderden. Vanaf 1838 bepaalden regels de kledij van spoorwegpersoneel, met militaire invloeden zoals kepies en strepen die de rang aangaven. Na de oprichting van de NMBS in 1926 bleven die rangtekens nog decennialang bestaan; sinds 1999 dragen alle medewerkers hetzelfde type hoofddeksel, omdat voor reizigers vooral herkenbaarheid telt.

Vrouwen kregen pas in 1979 toegang tot alle loopbanen bij de NMBS. De eerste vrouwelijke treinbestuurster werd in 1998 aangeworven, nadat nachtwerk voor vrouwen wettelijk onder dezelfde voorwaarden als voor mannen mogelijk was. Vandaag zijn ook shorts toegestaan en kiest Eurostar voor genderneutrale uniformen, waarbij medewerkers vrij kunnen kiezen tussen onder meer broeken, rokken, dassen en sjaals.

‘Fashion & Trains’ werd samengesteld met onder andere het Mode & Kant Museum Brussel, MoMu Antwerpen, het Modemuseum Hasselt, Delvaux en het College of Art and Design Brussel. De expo toont zo dat zowel de trein als de kleding voortdurend meegroeien met maatschappelijke veranderingen.